لباس محلی سیستان و بلوچستان

لباس محلی سیستان و بلوچستان تنها یک لباس ساده نیست، یک هنر است، هنری که بخش مهمی از فرهنگ اصیل ایرانی را به دوش می کشد. این لباس جزو گران ترین لباس های سنتی ایرانی است که امروزه بسیاری از تزئینات و عناصر آن توسط طراحان لباس مورد توجه قرار گرفته تا با سبک امروزی وارد بازار شود.

لباس محلی سیستان و بلوچستان به دو نوع سیستانی و بلوچی تقسیم می شود. پوشش بلوچی ها بسیار ساده و در عین حال زیبا و مناسب برای اقلیم بلوچستان است.
پوشاک مردانه آن ها عموما یک پیراهن بلند و شلوار گشاد و بسیار پرچین به همراه دستار یا لنگی است که به دور سر می بندند. پوشاک زنانه نیز تقریبا مشابه پوشاک مردانه است با این تفاوت که بخش هایی از سر آستین، سر شلوار و قسمت پیش سینه و جلوی پیراهن با زیباترین نقش های بومی و روستایی و سوزن دوزی تزئین می شود. زنان بلوچ باور دارند که لباس های محلی شان مکمل شخصیت و نشانه هویتی آن هاست و جزو معدود فرهنگ هایی هستند که هنوز با غیرت و تعصب لباس محلی خود را حفظ کرده اند.

پوشاک محلی سیستان بلوچستان

رنگ و طرح این تزئینات سوزن دوزی شده در مناطق مختلف بلوچستان اندکی با هم متفاوت است. این طرح ها همگی برگرفته از طرح های اصیل ایرانی است. سوزن دوزی هنری است که به نام قوم بلوچ به ثبت رسیده است و این روزها در بین عامه مردم رواج پیدا کرده است. سرپوش زنان سالخورده بلوچ از پارچه سیاه و زنان جوان از پارچه های رنگارنگ است. وقتی که از افراد محلی و بومی بلوچ درباره لباس آنها سوال می شود، آن را وصیت اجداد خود می دانند.

پوشاک محلی سیستان بلوچستان

لباس های زنان بلوچ گران ترین لباس های ایرانی است. در آن ها از ابریشم در رنگ های متنوع استفاده شده است.

عناصر لباس محلی سیستان بلوچستان:

سرپوش ها:

سرپوش ها معمولا چارقد، دستمال، کلاه، روبنده  یا دولاق (نوعی چادر) و جاوند هستند.

تن پوش ها:

تن پوش ها معمولا پیراهن دوگرونه (دارای دو چاک در پشت و روی یقه)،

پی نر (نوعی پیراهن بلند)، تمبو (دامن گشاد)، جلیقه (باسکت)، آرخالق (کت مخمل کوتاه) و قبا است.

پاپوش ها:

جوراب و چاقچور (نوعی پاپوش که از کف پا تا زیر زانو را می پوشانده است) و بسیار زیباو جذاب است. 

مردان نیز از انواع سرپوش ها شامل کلاه، عرقچین، لونگته (مشابه عمامه)

و تن پوش ها شامل لنگ و پتو، شلوار و پیراهن ساده

و پیراهن چل تریز (دارای بالا تنه ننگ)،

به فراخور حال و زمان استفاده می کنند.


 پوشاک بانوان بلوچستان 

چادر: این چادر گرد و تمام قد است و آن را بر سر می اندازند، لبه کوچک تر از شانه چپ تا پایین کمر پشت سر را می پوشاند و تکه بزرگتر تمام قد را در بر می گیرد. 
گشان چادر؛ چادر کوچک و مستطیل شکل و ابریشمی است که سر و پـشت را تـا کمر می پوشاند و پوششی راحت که در خانه استفاده می شد. 
مهنا (مقنعه)؛ این سرپوش ابریشمی و رنگین بسیار زیبا و چشم گیر است. 
چادر چهارگوش (سریک)؛ امروزه چادری با طرح جدید میان بانوان بلوچ رواج پیـدا کرده که در اصطلاح محلی سریک خوانده می شود. 
پارچه مستطیل شکلی است به طول۲ متر و عرض یک متر که زنان آن را از درازا بر سر می اندازند و یک سر آن را به طـرف شانه رها می کنند و پارچه آن معمولاً از حریر و رنگهای روشن (قرمز، زرد، آبی، بـنفش،سبز) است و از قسمت جنوب بلوچستان به طرف شمال تا حدودی از تنـوع رنـگ آن کاسته می شود. 
زنان مسن از رنگهای تیره استفاده می کنند . این سرپوش به جای چـادر در خانه استفاده می شود. 
پیراهن؛ در گذشته تمام پیراهن بانوان سوزندوزی می شد ولـی بـه علـت سـختی و ظریفی طرح ها امروزه سه تکه در پیراهن زنان سوزندوزی می شود که تکه بـالا تنـه رازی یا زیق به معنی یقه می گویند، جیب لباس را گفتان یا گپتان و سر آستین را آستینک می گویند. 
این سوزندوزی ها دارای نقش و نگاره های رنگارنگ و دوخت های متفـاوت در مناطق مختلف بلوچستان است که در طرحهای پرکار شک و جلر، گل کنـدی، گل کوین، گل بدون شاخه، پرایز یا فرایز، پیتوشک، پلیـرار، چکنـد، مهسن و سرتوپ استفاده می شود. 
شلوار؛ به ۶ متر پارچه نیاز دارد، کمر آن به وسیله بندی به دور کمر جمـع می شود که بر روی ساق آن با نخ ابریشم سوزن دوزی می شود.
پاپوش؛بانوان بلوچ از چهار نوع کفش به نام سواس(نوعی دمپایی که از درخت یا از پورگ تهیه می شد) ، مـوچی(نوعی کفش که به هنگام راه رفتن صدا می دهد)، کتـوک (نوعی کفش که تخت آن چوب و با روکار کاموا در پا محکم می شود)وتک کول استفاده می کردند. 

 

پوشاک مردان بلوچستان: 


پیراهن یا پیرام معمولی ؛ پیرام را جامه یا جامگ می گفتند و برش و دوختن آن هنر زنان بلوچ بود. 
گریبان یا چاک یقه را با یک دکمه که بر درازی پیراهن دوخته مـی شـد می بستند و بندینکی از نخ بر قسمت چپ زیق می دوختنـد، دکمـه را از طـرف راسـت می بستند، چاک زیق باریک بود و تا انتهای سینه ادامه داشت. 
بر طرفین زیق ۲ آسـتین که آستینک مـی گفتنـد دوختـه مـی شـد، دهانـه آسـتین گـشاد بـود و دارای ۲ جیـب چهارگوش در طرفین پهلو بود که امروزه این لباس تحت تاثیر مد گاهی کوتـاه، گـاهی بلند و بستگی به مد روز و سلیقه پوشنده تغییر می کند. 
پیراهن پراخ آستین(فراخ آستین): این پیراهن از ۲ تکه بـالا تنـه و دامـن تـشکیل شده، دامن گرد و گشاد و بلند آن تا زانو می رسد، آستین آن بلند و لبه آستین کلـوش وفراخ است در گذشته در مراسم جشن استفاده می شد. 
شلوار؛ شلوار مردان بلوچ همانند شـلوار مـردان سیـستانی پـرچین و بـا لیفـه هـای برگردان است، محل کشیدن بند شلوار را نیپگ (نیفـه پارسـی) مـی گوینـد و بنـد شـلوار نیز توسط بانوان بومی بافته می شود و برای دوخت آن از ۶ تا هشت متر پارچه استفاده می کنند. 
کفش؛ مردان بلوچ از چند نوع کفش سواس وکوش( سواس را از برگ درختچه خودرو بیابانی به نام داز یـا از پـورگ که برگش بهتر و با دوام تر است می بافتند) تَکُل( پای افزاری برای شبان ها و مردم کم استطاعت بود) و کفش از چرم دباغی شده گاو تهیه می شد (در ته کفش بانوان ۲ قطعه پوست به نام چوک روی هم می گذاشتند). 
کلاه پاک ؛ نوعی کلاه که بر روی آن پارچه ای به طـول ۱۰ متـر و عـرض نـیم متـر می بندند و به شکل عمامه است که یک سر آن را از پشت سر تا حدود کمر می آویزنـد و سر کوتاه تر را مانند تاجی بر بالای عمامه در لای پاک استوار می کنند. 
کلاه بره ای؛ این کلاه از نظر شکل شبیه به قایق بود و از پوست جنـین بـره سـاخته می شد، به این شکل که بره ها قبل از زایمان کشته می شـدند و پوسـت جنـین نـارس را کلاه می کردند، این کار در پاکستان انجام می شود. 
کلاه نخی ؛ این نوع کلاه از جنس پارچه است که روی آن سوزن دوزی مـی کننـد ودر قدیم بسیار متداول بود. 
شال یا لانگی ؛ پارچه مستطیل شکلی که مردان روی دوش مـی اندازنـد و بـه جـای حوله و جا نماز از آن استفاده می کنند که روی آن سوزن دوزی و نقش بندی می کردند. 
جلیقه؛ مردان بلوچ مانند مردان سیستان از باسکت یا جلیقه استفاده می کردند که دراصطلاح محلی به آن سینه بند هم می گفتند که همان شکل باسکت مردان سیـستان بـود ولی امروزه از جلیقه های بلند و پرجیب روی پیراهن استفاده می کنند. 
کَبا؛ از جنس پشم است، یقه آن باز و توسط چند دکمه از جلو بسته می شـد، شـبیه عبای روحانیون بود و در منطقه سردسیر بلوچستان از آن استفاده می شد. 
در سالهای اخیر متاسفانه برخی مدلهای جدید جایگزین لباس بلوچی شده که از لباس پاکستانی و هندی الگو گرفته شده است.
گرمای هوا در استان سیستان و بلوچستان نوع خاصی لباس را طلب می کند که همان لباس بلوچی است، گشاد بودن این نوع لباس آنهم معمولا در تابستان به رنگ سفید و در زمستان رنگ های تیره با هوای این منطقه سازگار است و خوشبختانه با وجودی که در بسیاری از نقاط لباس های مدل جدید جایگزین لباس های محلی شده اما در سیستان و بلوچستان همچنان بسیاری از مردان و زنان لباس های محلی را بر کت و شلوار معروف به لباس فارسی ترجیح می دهند. 

مرتبط بخوانید:

درباره ی

مطلب پیشنهادی

چند مدل لباس و اکسسوری از رنگ سال ۲۰۲۰- ۹۹

هاتیک: چیزی به عید نوروز نمانده است. در این مقاله می خواهیم به چند مورد …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *